حسين علوى مهر
206
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
واقدى ، حاشيه الاتقان « لباب النقول فى اسباب النزول » ، سيوطى ، شأن نزول ، دكتر محقق و اسباب النزول ، دكتر محمد باقر حجتى ، از منابع اين بخش به شمار مىروند . 8 . بررسى روايات مراجعه به روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امامان معصوم عليهم السّلام كه در تفسير قرآن وارد شده است ، لازم مىباشد ، به ويژه آيات الاحكام كه داراى مخصص و مقيدهايى در روايات هستند ، از ميان روايات ، خبر متواتر ، خبر واحد محفوف به قرائن كه هر دو قطعى هستند حجت است ، همچنين است خبر واحد ثقه كه سند آن معتبر باشد ، اما روايات ضعيف اعتبارى ندارند . براى بررسى روايات مىتوان به تفاسير روايى ؛ مانند تفسير عياشى سمرقندى ، فرات كوفى ، تفسير القمى ، البرهان ، نور الثقلين ، از شيعه و الدرّ المنثور سيوطى از اهل سنت مراجعه نمود ، افزون بر آن كتابهاى روايى ؛ مانند وسائل الشيعه ، كتب اربعة ( كافى ، تهذيب ، استبصار و من لا يحضره الفقيه ) براى فهم بسيارى از آيات ، به ويژه آيات الاحكام مفيد مىباشند . 9 . بررسى قرائن عقلى ، عقلايى و علمى براى يك آيه ممكن است ، دليل عقلى يا عقلايى و يا علمى قطعى وجود داشته باشد ، بدين جهت لازم است يك مفسر براى رسيدن به يك تفسير صحيح و مطلوب ، غير از قرائن نقلى به قرائن و دلايل عقلى نيز اتكا كند و حتى ممكن است برخى از آيات بدون قرائن عقلى يا عقلايى به روشنى تفسير نشود . با بيان اين سه مرحلهء اخير ، مىتوان گفت : يك مفسر بايد به قرائن مراجعه كند . قرائن اقسامى دارد كه عبارتند از : قرائن داخلى آيات قرآن . قرائن خارجى الف : روايات ، ب : دليل عقلى يا عقلايى . 10 . مراجعه به عهدين منظور از عهدين ، « عهد عتيق ( تورات ) و عهد جديد ( انجيل ) » است كه ، به آن « كتاب مقدس » نيز مىگويند ، اين دو كتاب از صدر اسلام در دست يهود و نصارى بوده است ولى